احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

185

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

امروز بواسطه بحران كابينه ، وزراء در سلام حضور نيافتند اما امشب در شام سلطنت‌آباد حاضر خواهند شد . عصر امروز مؤتمن الملك رئيس مجلس باتفاق ده نفر از وكلاء براى تبريك بحضور شاه شرفياب شدند . شنبه دهم ژوئيه 1915 - 27 شعبان 1333 - ساعت هفت و نيم بعد از ظهر شام رسمى بمناسبت جشن شاه در سلطنت‌آباد داده شد . پرنس هانرى سى و يكم دو رويس مقدم السفراء بود از سفارت آلمان فن كاردرف و ليتن و دكتر ايلبرك و نگارنده بشام وزمروزاندهر به شب‌نشينى دعوت شده بوديم . براى حضور در سر ميز شاهزاده عين الدوله رئيس الوزراء مادام كالدول خانم وزيرمختار آمريكا را با خود برد ، پرنس رويس مادموازل غزالى را و كنت لگتتى وزيرمختار اطريش مادام بناتى را و وزير دربار مادام مريل را به طرف ميز هدايت كردند . در پايان شام وزيرمختار آلمان پياله شامپانى را بلند كرده و نطقى به زبان فرانسه كه قبلا نوشته شده بود از طرف خود و همكاران خواند سپس شاهزاده عين الدوله جوابا نطقى كه به فارسى نگاشته بود ايراد و معين الوزاره رئيس كابينه وزارت امور خارجه آن را به زبان فرانسه ترجمه نمود آنوقت موزيك سرود آلمان و اطريش و آمريكا و عثمانى را نواخت . اينك ترجمه نطق پرنس رويس وزيرمختار آلمان : « آغاز سلطنت اعليحضرت سلطان احمد شاه قاجار نظر به تصادف با بزرگترين طوفان مهيبى كه نظير آن را دنيا بخاطر ندارد الى الابد در تاريخ نشانه مخصوصى خواهد بود . اين طوفان عالمگير تاكنون دست تطاول بسوى خاك پاك ايران دراز ننموده و اين خطه مينونشان هنوز از صلح و آسايش برخوردار و از آفتاب جان‌بخشى كه خداوند بارى به اين مملكت عنايت فرموده متمتع و برومند مىباشد . راست است كه ايران نيز از نتايج حوادث جنگ دچار رنج و مشقت شده ولى ما اميدواريم كه پس از ختم مصائب و بلاهاى وارده از اين محاربه يك صلح بادوامى در عالم حكم‌فرما گردد كه هر مملكتى بتواند در خط ترقى و تمدن و انسانيت مسير خود را امتداد دهد و ايرانيان بايد شريك و رفيق اين اميد و آرزوى ما باشند خاصه امروز در موقع اولين سال جشن تاجگذارى اعليحضرت بيش از هروقت حق داريم چنين اميد و آرزوئى در خويش بپرورانيم چون خوشبختانه ميدانيم كه در تمام ايران در هر شهر و بلاد در نزد عشاير و ايلات و عموم ساكنين مملكت از هر نژاد و مذهب قلبى نيست كه از عشق و احترام نسبت به اين شاهنشاه با فر و جاه مالامال نباشد و سينهء از شوق و ذوق در اين جشن فيروز و عيد فرخنده مشتعل نگردد . دول و ممالك خارجه در اين حسيات شريك و با ملت ايران هم‌آهنگ هستند نظر به همين احساسات است كه با يكدنيا مسرت و خوشوقتى بنام خود و همكاران محترم خويش اين جام را بلند نموده بسلامتى اعليحضرت سلطان احمد شاه قاجار مينوشيم و دوام سلطنت همايونى و ترقيات آتيه و استقلال ايران را مسئلت مينمائيم » يكشنبه 11 ژوئيه 1915 ساعت هفت و نيم بعد از ظهر مجددا شام رسمى در سلطنت‌آباد بمناسبت جشن شاه منعقد و اين دفعه سفراى انگليس و روس و فرانسه و بلژيك و ايطاليا و اسپانى دعوت شده بودند بعضى از رجال ايرانى از قبيل وثوق الدوله و قوام السلطنه از قبول دعوت معذرت خواسته بودند كه مبادا متهم به دوستى روس و انگليس بشوند . يكشنبه 11 ژويه 1915 - بموجب اخبار واصله از روسيه صمد خان شجاع الدوله فرمانفرماى تحميلى آذربايجان كه با مساعدت روسها پيرامون فجايع و مظالم بيشمار گرديده بود در خاك روسيه به مرض سرطان درگذشته است .